Hoe ga je om met kritiek? Zo zie je het als een kans om te groeien

29 nov ‘21
4 min
Jan Helder
poppetje zit op een raket omdat hij kritiek ziet als groeikans

Goed kunnen omgaan met kritiek is een kritieke vaardigheid op de werkvloer en in het dagelijks leven. We hopen allemaal op een ontspannen, volwassen en constructieve manier om te kunnen gaan met feedback. Maar als het moment daar is, blijkt het vaak tóch lastiger dan gedacht.  Psycholoog Jan legt uit hoe je van kritiek krijgen iets positiefs maakt.

 

Omgaan met kritiek

 

Omgaan met kritiek is lastig. “Dat komt omdat het ons iets vertelt over ons kunnen. Over onze waarde,” legt Jan uit. Gelukkig kun je als ontvanger van de feedback deels zelf beoordelen wat het dan precies over jou zegt.

 

Als een collega je vertelt dat je een slordig rapport hebt opgeleverd, kun je denken: ik kan dit niet, ik ben niet gemaakt voor deze baan, waarom ben ik hier überhaupt? Vooral als je al onzeker was over de betreffende vaardigheid, kunnen dit soort gedachten een eigen leven gaan leiden.

 

“Een populaire term voor deze terugkerende gedachten is het imposter syndrome,” aldus Jan. “Niet iedereen heeft het imposter syndrome, maar ik geloof wel dat iedereen zich ergens op het spectrum bevindt van onzekerheid over de eigen vaardigheden.”

 

1. Ga voor gezonde gedachten

 

In plaats van ‘ik kan dit niet’, is het gezonder om te denken ‘dit is vandaag niet zo goed gegaan. Ik ga hieraan werken, zodat het in de toekomst beter gaat.’ Jan legt uit hoe je deze positieve interpretatie kunt activeren.

 

“Bedenk dat iemand de tijd heeft genomen om jou te vertellen wat er beter kan. Deze persoon geeft jou de kans om te groeien. Vaak hebben jij en je criticus hetzelfde doel. Bijvoorbeeld de samenwerking of vriendschap versterken.

 

Probeer die positieve intentie centraal te stellen in jouw interpretatie van de kritiek. Bedenk vervolgens wat je ervan kunt leren: hoe kan het jou helpen in je ontwikkeling?

 

2. Probeer de feedback te begrijpen

 

Soms kan het gebeuren dat je twijfelt aan de intentie van de criticus: wil deze persoon écht dat ik groei of wil deze persoon mij onzeker maken? Je bent dan misschien geneigd defensief of juist aanvallend te reageren.

 

“Probeer, voordat je reageert, de kritiek te begrijpen. Vraag door en luister goed. Vraag de criticus bijvoorbeeld waarom hij of zij zo over jou of je werk denkt. Leg vervolgens rustig uit hoe jij de kritiek interpreteert en vraag of dit klopt.

 

Blijf je twijfelen over de bedoeling achter de feedback, dan kun je een second opinion vragen bij iemand anders: wat vind jij van mijn communicatiestijl? Op welke punten kan ik verbeteren? “ Zo krijg je een duidelijker beeld van je vaardigheden en groeikansen.

 

3. De 90/10-regel

 

Merk je dat je – ondanks je pogingen om feedback op een positieve manier te framen – last blijft houden van hetgeen over jou is gezegd, bedenk dan het volgende: “Het is onmogelijk om overal goed in te zijn. Iedereen heeft ontwikkelpunten. En onthoud dat je je werk waarschijnlijk voor 90 procent goed doet. De mens is echter geneigd om te blijven hangen in die 10 procent die minder goed gaat,” aldus Jan.

 

Dit heet de negativity bias. “Zo zijn we nou eenmaal geprogrammeerd. Vaak helpt het ons te groeien, maar soms kan het leiden tot negatieve gedachten of onzekerheid.” Wellicht kunnen deze tien tips voor meer zelfvertrouwen je helpen met deze onzekerheid en je helpen focussen op jouw awesome 90 procent.

 

Interpreteer de feedback positief en groei

 

Dan rest natuurlijk nog de vraag: wat ga je doen met de groeikansen die de feedback jou biedt?

 

Ten eerste zijn jouw ontwikkelkansen groter als je de feedback positief interpreteert. Dit is een kans om te groeien, in tegenstelling tot ‘ik kan dit niet’ of ‘deze kritiek is onterecht’. Want je moet natuurlijk wel eerst je groeikansen zien om ze vervolgens ook te kunnen benutten.

 

Bedenk in welke richting je wilt groeien, hoe je dat gaat aanpakken en welke hulp je hierbij kunt inschakelen, zoals de ondersteuning van één van onze psychologen.

 

Neem kleine stappen

 

Maar veranderen blijft vaak een uitdaging. “Vooral als je het al jaren op dezelfde manier doet. Stel je bent al twintig jaar manager en je team vertelt je dat je bestuursstijl als onprettig wordt ervaren. Je kunt niet van de één op de andere dag een totaal andere leider zijn. Kijk daarom welke kleine stapjes er voor jou mogelijk zijn,” legt Jan uit.

 

Bovendien hoeft een oplossing niet altijd een grote gedragsverandering te betekenen. “Ik ken een persoon die al jaren dezelfde kritiek krijgt, namelijk dat ze tijdens meetings vaak afwezig of dromerig overkomt. Het lukte haar maar niet te veranderen. Ze heeft nu samen met haar team bedacht hoe ze deze ogenschijnlijke tekortkoming juist kan exploiteren. Als ze aan het dromen is, ontstaan er vaak creatieve ideeën die ze nu gelijk, tijdens die meeting nog, deelt met haar team.” Zo kan een kleine stap toch voor grote positieve verandering zorgen.

 

Wil je over het onderwerp doorpraten of weten hoe je met jouw specifieke situatie het beste kunt omgaan? Je kunt vrijblijvend kennismaken met Jan of met één van onze andere psychologen om je te helpen omgaan met feedback.